Kutlu Köyünün (Goraşet) Kuruluş Efsanesi
Artvin İli Ardanuç İlçesi'nin Kutlu Köyü'nden Osman oğlu 1307 doğumlu Davut Ketenci’nin anlattığına göre, Köyümüz Kutlu ( eski ismi Göraşet ) köyünün kuruluş efsanesi şöyledir:
Yapılış tarihi kesin olarak bilinmemekte olan ve adının Petrik İsman Metin kalesi olarak söylenen köyümüz bağlarında bulunan kaleyi dört kardeş olan ve adları Zaman, Manan, Mazman ve Kurikat olan kardeşler yaptırır, yerleşim yeri gözden uzak etrafı dik yamaçlarla çevrili bir vadi içerisinde verimli topraklar üzerinde bulunmaktadır.
Etrafı sık ormanlarla kaplı olduğu için yaban hayvanları çokça bulunmaktadır. Bu dört kardeş bir gün avlanmak için etrafa açılırlar. Köyümüzün şimdiki yerine geldiklerinde bu bölgede çok lezzetli suların çıktığını görürler. Bu suların çıktığı kaynaklardan faydalanıp her zaman ava çıktıklarında kalıp dinlenmek için pınarların başında birer ev yapmayı düşünürler. Zaman isimli olan bugün zamiyangil denen yerde, Manan bugün manangil denen yerde, Mazman bugünkü kadigil ve kayagil denen yerde, Kurikat da bugünkü aligil denen yerde bulunan suların yanında ev yaparak ilk yerleşim adımını atmışlar. Daha sonra bu kardeşlerin nesillerinden kalanlar bu yerleri yurt edinmişler ve Köyümüz(Göraşet) Kutlu Köyü böylece kurulmuştur.
NOT: Zamiyangilin pınara sonradan Körhanın suyu, Manangilin suya Kodana, Mazmanın suyuna Tahmola, Kurikatın suyuna da Kurikin suyu denilmiştir.
Derleyen : Kutlu Köyü'nden Davut KETENCİ’nin torunu, emekli öğretmen Arslan KETENCİ.
Artvin’in Kurtuluşu
Gürcistan sefiri Siman MİDİVANI 17 Ocak 1921’de Ankara’ya gelerek itimatnamesini M. Kemal’e iletir. M. Kemal Gürcü sefaretinden derhal işgal ettikleri toprakları boşaltmalarını ister. Sefir geçen günler boyunca TBBM Hükümetini oyalamayı sürdürünce Hariciye Nazırı Bekir Sami Bey Gürcistan’a sert bir nota verdi. 23 Şubat 1921’de TBMM ve Gürcü hükümetleri arasında Batum anlaşması imzalandı.Bu tarihten itibaren Artvin-Ardanuç-Borçka ve Şavşat’tan Gürcü kuvvetleri çekildi. 45 yıllık esaret sona erdi. Diğer yandan Trabzon’dan Artvin’e kuvvetleri ile hareket eden Miralay Şükrü Bey Oruçlu köyünden Kamil Beyi Kaymakam vekili tayin ederek kendisi Batum’a geçti. 7 Mart 1921’den itibaren Artvin’de Türk bayrağı dalgalanmaya başladı.
Cumhuriyet Döneminde Artvin
1878-1918 ve 1918-1921 arası Rusya-Ermeni-İngiliz-Gürcü idaresinde kalan Artvin-Borçka Şavşat kazaları 7 Mart 1921’den itibaren 4 ay kadar Ardahan kazasına bağlanmıştır. Yeni Türk devletinin ilk Anayasası olan 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye’de 24 Nisan 1924’te yapılan değişikler ile Liva-Sancak teşkilatı kaldırılınca Artvin vilayet haline geldi. 1926 Haziranında 877 sayılı kanunla Yusufeli kazası Erzurum vilayetinden alınarak Artvin’e bağlandı. 1928’de 1282 sayılı kanunla Borçka kazası nahiye haline getirilerek Artvin’e bağlandı. Dokuz yıl Artvin vilayeti teşkilatı ile yönetilen bu yerler 1 Haziran 1933’te 2197 sayılı kanunun ikinci maddesine göre merkezi Rize olmak üzere Artvin ve Rize birleştirilerek Çoruh vilayeti teşkil edilmiştir. Arazi şartlarının zorluğu, Artvin ve çevresinin vilayet merkezine olan uzaklığı birtakım sorunlara yol açmıştır. Dönemin Başbakanı İsmet İNÖNÜ’nün 25 Temmuz 1935 tarihindeki Artvin’i ziyaretinde durum kendisine iletilmiştir. Bunun üzerine hükümet 4 Kasım 1936’da kabul edilen 2885 sayılı kanun ile merkezi Rize olan Çoruh vilayeti kaldırıldı. Artvin Merkez, Hopa,Borçka, Şavşat kazaları ile evvelce Erzurum’a verilmiş Yusufeli Kazasını da alarak Artvin olan Çoruh İli teşkilatı kabul edildi.
ilçemizin Tarihi
Ardanuç ve çevresinde yerlesmenin çok eski oldugu görülür.M.Ö.2000 yillarinda Hurriler ve Mitanniler Çoruh havzasina egemen olmuslardir.Ardanuç ve çevresinin ilk defa yazili tarihe geçmesi Urartular döneminde olmustur.Tuspa (Van) Kalesindeki 30 tondan büyük taslara yazdirilan Urartu devleti yilligindan anlasildigina göre:Urartu Krali II.Sarduri M.Ö.753’te Çoruh boyundaki Kulkhi kralligini yenerek itaat altina almistir.Bugüne kadar Ardanuç ilçesinde Urartu dönemine ait yazili bir belgeye rastlanilmamistir.Ancak Ardanuç adinin Urartu “Günes Tanrisi” Ardini adina yapilan tapinaklarla ilgili olabilecegini düsünmekteyiz. M.Ö.VII.yy.da Ardanuç ve çevresine Iskit (Saka) Türkleri boyundan Taoklar’in yerlestigini görmekteyiz.Tayk ve Dayk adli eski eyalet adlari ile Tavusker gibi cografi isimlerin bunlardan kaldigi kesinlikle söylenebilir.Saka yerlesmesinden yaklasik bes asir sonra Ardanuç ve çevresine tarihte “Eski Oguzlar” denilen Arsakli Hanedani hükmetmistir.Bu hanedanlik,hakimiyet alnindaki bu bölgeyi sancaklara bölerek yönetmistir ki;Tavusker olarak adlandirilan Ardanuç kesiminin bu son sancak idaresinin merkezi olduguna süphe yoktur.V.yy.ortalarindan itibaren çevreye Hazarlar,Kalaçlar,Barseller,Tukharlar,Bulgarlar gibi Türk boylarinin yayildigi görülür.575 yilinda Bizans Imparatoru II.Justinyen eski Oguzlar diye anilan Bagratli soyundan Guaram’i Ardanuç ve çevresine Ilbeyi olarak tayin etti.Ardanuç Gevhernik Kalesi Bagratlilar Hanedani döneminde insa edilmistir.Bagratlilar, Emevi Halifesi II.Mervan döneminde itaat altina alinmis ve 744 yilinda Ardanuç Kalesi’nin kapilari ve burçlari yiktirilmistir.Ardanuç Bagratli Krali Asut Bey (786-826) müttefikleri Bizanslilardan aldigi yardim ile Klarcet ve Savsat’ta bozulup yikilan kaleleri yeniden onarttirdi.Bu arada Emevi Halifesi II.Mervan’in 744’ teki yikimindan beri yüzüstü kalan Ardanuç Kalesi’ni imar ile tahkim edip baskent yapti.Ardanuç’un içkalesinin eteginde de havarilerden Aziz Pavlos ve Aziz Petrus adina “Asut Kilisesi”ni yaptirdi.Ardanuç Bagratlilari bazen Bizans hakimiyetine geçip Selçuklular’a bas kaldirmislar,bazen de Bizans’in kiskirtmalarina aldirmadan Selçuklular’in yüksek hakimiyetini tanimak zorunda kalmislardir.Alparslan’in ölümünden sonra Bizans’tan himaye görüp Selçuklulara bas kaldiran II.Giorgi (1072-1088) Kafkaslar kuzeyinden inen Saman ve Hristiyan Kipçak Türklerinin de yardimiyla Ardanuç ve çevresinde ki hakimiyet alanini genisletti.Sultan Meliksah’in 1080 yilinda gönderildigi Emir Ahmet, Posof üzerinde Bagratlilari yenerek Kür ve Çoruh boylarini fethetti. Ardanuç Bagratli kralligi da balkanlik Apkaz topraklarina atilarak yöre Islamlasmaya basladi.Ne var ki ,1124 yilinda çogu Samanist ve bir kismi yeni Hristiyan olan Kipçak Türkleri ile ittifak yapan Bagratli Krali II.Davit (1089-1125) 40 bin kisilik Kipçak-Gürcü ordusuyla Çoruh boyunu ele geçirdigi gibi Oltu ve Ispir bölgelerine kadar hakimiyet alanini genisletti.Erzurum’da kurulan Saltuklu Beyligi ile Bagratlilar arasinda sürekli mücadeleler olmus, ancak Ardanuç alinamamistir.Anadolu’nun Mogollar tarafindan istilasi üzerine Ardanuç ve çevresi de Mogol hakimiyetine girdi.1877-1878 Osmanli-Rus savasina kadar Osmanli egemenliginde kalan Ardanuç,bu savastan sonra imzalanan Berlin Andlasmasi’nin 58.maddesine göre Rusya’ya savas tazminati olarak verilen Elviye-i Selase (Üç-Sancak) içinde yer aldi.Yerli halkimizin “Kirk Yillik Kara Günler” dedigi bu esaret hayatindan sonra,Rus Çarliginda patlak veren Bolsevik Ihtilali’nin arkasindan yeni Sovyet Hükümeti ile 3 Mart 1918’de Brestlitovsk Andlasmasi imzalandi.Bu andlasma ile Üç-Sancak’ta halk oylamasi yapildi.Halkin tamamina yakininin istegi üzerine Üç-Sancak tekrar Osmanli Devletine baglandi.13 Subat 1921’den 1945 yilina kadar Artvin’e bagli bir nahiye olarak yönetilen Ardanuç 1 Agustos 1945 tarih ve 4769 sayili kanunla ilçe olmustur.Ilk ilçe merkezi Tütünlü iken 1948 yili Kasim ayinda ilçe merkezi Adakale’ye,1954 yilinda Hükümet binasi insaatinin tamamlanmasindan sonra da simdiki Meydanlar’a nakledilmistir.
Kültür ve Turizm
Ardanuç İlçesi tarihi ve kültürel değeri olan çok sayıda esere sahiptir.
İskender Paşa Camii ve Türbeleri;
Ardanuç ilçesi, Adakale mevkiinde bulunmaktadır. Camiinin İlk yapımı Osmanlı Dönemine dayanmaktadır. 1553 yılında tamir edilerek tekrar ibadete açılmıştır. Yanında Osmanlı Dönemine ait Hatice Hanım, Ali Paşa ve Süleyman Paşa’ya ait Türbeler bulunmaktadır. Yörenin ilk camisi olması açısından önem taşımaktadır.
Ardanuç (Gevhernik) Kalesi;
Ardanuç ilçesi, Adakale mevkiinde yer almaktadır. Kalenin ilk yapılaşması M.Ö. dönemlerde başlamıştır. Bagratlı Krallığı Çıldır Atabekleri ve Osmanlıların yönetim yeri olarak kullanılmıştır. Yöredeki en önemli kalelerden birisi olup iç kalesi ve etrafı surlarla çevrili şehir yapısıyla tek örnektir. Geçmiş dönemlere ait çeşitli kalıntıların yanı sıra, taş kemer dükkanlar, toprakaltı soğuk hava depoları ve Kanuni sultan Süleyman’a ait kitabesiyle de dikkat çekmektedir.
Ferhatlı Kalesi:
Ferhatlı köyünde bulunan Ferhatlı kalesi ilk yapısı Osmanlı Dönemine dayanmaktadır. Tabandan başlayarak kalenin üst kısmına ulaşan kaya içi oyma kapalı yol geçidi Ferhat- Şirin efsanesine benzetilip ilgi çekmektedir.
Petoban Kalesi:
Kutlu Köyü bağlık mahallesinde bulunan bu kale ismini Hisarlı köyünün eski adı olan Petoban’dan almıştır. Cinavuz yapısı kale surlarının harçsız büyük kaya taşları ile yapılmış olması nedeniyle ilgi çekmektedir.
Cehennem Deresi Kanyonu:
Türkiye’nin sayılı kanyonlarından biri olan Cehennem Deresi Kanyonu, ilginç doğal yapısı ile insanların ilgisini çekmektedir.
Rabat Kilisesi:
Bulanık Köyüne 6 Km. mesafede Rabat mahallesindeki kilise yabancı turistlerin uğrak yerlerindendir.
Balkayası:
Bulanık Köyü yayla yolu üzerinde İlçeye 14 Km. mesafede bulunan 1 Km uzunluk 300 metre yükseklikteki Bal kayası ilgi çeken yerlerdendir.
Üçlü Kara Göller:
Kutlu Köyü üzerinde Bilbilhan yaylası civarında bulunan Kara Göller doğal alabalığı ile ilgi çekmektedir.
Festival ve Köy Şenlikleri
Ardanuç İlçesi; köy ve yayla şenliklerinin yoğun olarak düzenlendiği ilçelerden biridir. Düzenlenen bu etkinliklerin başlıcaları; Ardanuç Belediye Başkalığınca düzenlenen Çuruspil Efkari Aşıklar Şenliği ve Karakucak Güreş Festivali, Aydın Köyü Söğüt Düzü Yayla Şenlikleri ve Karakucak Güreşleri Festivali, Bereket ve Ovacık Köyleri Yayla Şenlikleri ve Güreş Festivali, Bulanık Köyü Soçluk Festivali, Kutlu Köyü Yayla Şenliği’dir. Bu etkinliklerin düzenlenme tarihleri yıl içinde belirlenmekte ve duyurulmaktadır.
Ekonomik Yapı
İlçenin 96.900 hektarlık yüzölçümünün 31.500 hektarlık bölümü orman, 54.595 hektarı kültür dışı, 8.163 hektarı çayır-mera ve 2.692 hektarı de tarım arazisinden oluşmaktadır.İlçe ekonomisi büyük oranda tarıma dayalıdır. İlçe halkının başlıca gelir kaynakları tarımsal üretim, hayvancılık ve mevsimlik iş olan orman işçiliğidir.Büyük sanayi tesisi bulunmayan ilçede, marangoz, demirci ve oto tamircileri gibi küçük çaplı işyerleri bulunmaktadır. İlçenin en önemli gelir kaynağı hayvancılıktır. Artvin’de hayvancılığın en gelişmiş olduğu ilçe Ardanuç’tur. Büyük ve küçükbaş hayvancılığın yaygın olduğu ilçenin en önemli yaylası olan Bilbilan Yaylasında yaz aylarında devamlı, cumartesi günleri ise büyük çapta olmak üzere hayvan pazarı kurulmaktadır. İlçenin 2008 sonu itibariyle büyükbaş hayvan sayısı 9.603, küçükbaş hayvan sayısı ise 49.713’tür.İlçede yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler, buğday, arpa, patates, fasülye, mısır, domates, zeytin, elma, kızılcık, ceviz, üzüm ve armuttur. Kamusal imkanlarla da desteklenen arıcılık, yaylacılık kültürünün yaygın olduğu ilçede önemli gelir kaynaklarındandır. İlçede, son yıllarda örtü altı yetiştiriciliği-seracılık da yaygınlaşmaktadır.İlçenin kayıtlı vergi mükellefi toplamı 707’dir.Bunların 250’si gerçek, 27’si kurumlar, 186’sı basit ve 244’ü KDV vergi mükellefidir.
Coğrafi Konum
Karadeniz Bölgesinin Doğu Karadeniz Bölümünde, Doğu Karadeniz Dağları üzerinde yer alan Artvin İli'nin doğusunda Ardahan, güneyinde Erzurum, batısında Rize, kuzeybatısında Karadeniz, kuzeyinde Gürcistan Cumhuriyeti bulunmaktadır. İlin yüzölçümü 7.436 kilometrekaredir.Artvin, arazi bakımından genel olarak dağlıktır. İlin Arhavi ve Hopa İlçeleri, Karadeniz ile denize paralel uzanan Doğu Karadeniz Dağları arasında kalan dar bir düzlük alan üzerine kuruludur.İlin Karadeniz’e olan kıyı uzunluğu 34 kilometredir. Kıyıdan iç bölgelere doğru gidildiğinde arazinin birden yükseldiği görülür. Artvin 'de, ova olarak nitelendirilebilecek alanlar, Arhavi ve Hopa kıyı şeridindeki aluvyal düzlükler dışında mevcut değildir.İl sınırları içinde 30'a yakın akarsu vardır. Bunlardan Karadeniz’e dökülenler hariç diğerleri Çoruh Nehri’nin kollarıdır. İlin muhtelif yerlerinde çok sayıda doğal göl vardır. Bunlardan; Şavşat ve Borçka İlçelerinde bulunanları doğal güzellik ve turizm açısından en önemlileridir.
ilçemiz Dogu Karadeniz Bölgesinin doguya en yakin sinir kentidir.
Yüzölçümü : 969 Km²
Rakimi : 475 m
Dogusunda : Göle ve Ardahan Merkez Ilçe
Batisinda : Artvin Merkez Ilçe
Güneyinde : Savsat Ilçesi
Iklimi : Karasal iklim hakimdir.
Topografik bakimdan kirik bir arazi yapisina sahip olan Ardanuç, Kürdevan, Yalnizçam ve Horasan Daglari ile çevrilmektedir. Içersinde Bulanik, Horhot ve Eksinar çaylarinin besledigi Ardanuç Deresi geçmektedir.
Ardanuç Ilçesi dogudan Ardahan, güneyden Erzurum Illeri, batidan Yusufeli Ilçesi, Kuzey nedeniyle toplam nüfus yildan yila azalmaktadir. Merkez ilçe ile 49 köy yerlesim birimi mevcuttur.
Ardanuç,Dogu Karadeniz Bölümü’nün en dogusunda yer alan Artvin ilinin bir ilçesidir.Il merkezine uzakligi 32 km.dir.Ardanuç;kuzeyinden Savsat ilçesi,dogudan Ardahan ili ve Göle ilçesi,güneyden Erzurum ili ve Yusufeli ilçesi,batidan ise Artvin merkezi ilçesi ile sinirlandirilmistir.Ardanuç ilçe merkezi ise;kuzeyden Tütünlü ve Beratli köyleri,dogudan Kizilcik ve Harmanli köyleri,güneyden Sakarya köyü, batidan ise Ferhatli köyü ile çevrilidir.
Ardanuç ilçe merkezi,dogusundaki Yanlizçam daglarindan beslenen Bulanik Deresi ile Aydin Deresi ve Horhot Deresi’nin birlestigi yerde kurulmus olup,ilçe merkezindeki yapilasma daha çok dogu yönündeki alüvyal düzlükte ve yavas yavas yükselen bir yamaç üzerinde belirginlesmistir.
Ardanuç yerlesim alaninin yükseltisi yaklasik 470-670 m.arasindadir.Yerlesme alaninin büyük bir kismi 470-500 m.arasindaki basamaginda yer almakla beraber;ilçenin en eski kurulus yeri olan Adakale Mahallesi yaklasik 600-670 m.arasindaki yükselti basamaginda kurulmustur.
Cehennem Deresi Kanyonu
Bitki Örtüsü
Ardanuç ilçesi 96.950 hektar olup bunun 39.431 hektarini ormanlik alanlar olusturmaktadir. Ilçede görülen Karadeniz iklimi ile karasal iklimin geçis özelligini gösteren yari nemli iklim bitki örtüsünün olusumunda birinci derecede rol oynar.Ilçedeki bitki örtüsü “Kolsik Flora” alanina girmektedir. Karadeniz Bölgesi’nin diger kesimlerinde görülmeyen Ladin ormanlari burada ortaya çikmaktadir.Nisbeten Karadeniz’in etkisinin hafifledigi,buna ragmen nemlilik sartlarinin ön planda bulundugu Ardanuç’u da içine alan ve podsölümsü topraklarin yaygin oldugu yukari kesimlerde gür ladin ormanlari kendini gösterir.
Ilçe merkezine yakin alçak alanlarda Ardiç,Mese,Karaçali,Sakiz türlerinde çali formasyonu hakim iken yükselti arttikça Ladin,Göknar ve Sari Çam ormanlari kusaklar halinde yer alir.Dogu Ladin ormanlari altinda higrofil karakterde zengin bir otsu örtü de yer almaktadir.Yanlizçam Daglari’nda Turnagagasi, Peygamber çiçegi,Kedi otu ve Sari Burçak ot türleri tespit edilmistir.
Göknarlar yayilis alanina bakildiginda 1000 m.den yüksek kesimlerde nisbeten kontinental ve soguk ortamlarda yetismektedir.Ülkemizde fazla yaygin olmayan Dogu Göknari Ardanuç’un dogusunda özellikle Karanlik Mese mevkiinde karisik ormanlar olustururlar.
Ardanuç’ta Yanlizçam Daglari silsilesinin kuzeye bakan yamaçlarinda en alt kesimlerde Ladinler kaybolurken Göknar ve Sariçam ormanlari hakim olmaktadir.Daha yükseklerde Göknar’lar da çekilerek yerini kisa dayanikli Sariçam ormanina birakmaktadir.
Ardanuç ilçesinde dört Bölge Sefligi ile hizmet veren Orman Isletme Müdürlügü’nün gayretlerine ragmen ilçede yogun bir orman tahribatinin varligi da inkar edilmez bir gerçektir.
|
